maandag 27 november 2017

Hoe literatuur wordt misbruikt om 'auteurspatina' te creëren



Therapeutische 'verdichtingen', wroeten in het eigen verleden om er onder impuls van de therapeut te zoeken naar vermeende trauma's of beschadigingen, halve, hele en vage herinneringen uit het verleden herinterpreteren om het traumaverhaal te doen 'kloppen'; het gaat blijkbaar hand in hand bij bepaalde vormen van psychotherapie of bij 'slechte' therapeuten, wie weet? Maar wat er verteld wordt tussen vier muren, dat blijft tussen therapeut en cliënt. Het wordt al een ander verhaal als daar ineens  een roman op wordt gebaseerd.
Verhalen zouden niet over de schrijver (m/v) mogen gaan. Verhalen die terug refereren naar de schrijver (m/v), zijn immers geen echte verhalen. Het zijn constructies die gebruikt worden door de schrijver (m/v) om zichzelf in de aandacht te plaatsen. De perverse manier waarop sommige auteurs aandacht zoeken, draait enkel om die zichzelf steeds hernieuwende poging om aan iedereen te tonen hoe fantastisch, meelevend, gevoelig en moedig ze wel zijn om hun'traumatische' verleden met iedereen te delen vanuit een schijnheilig, zelf opgenomen slachtofferschap. Een 'Zie eens beste mensen hoe hard ik heb geleden! En zie eens hoe goed ik daarmee kan omgaan!'-syndroom.
En zo zijn er vele. Eén succesje en het gaat plots niet meer over de nieuwste roman, maar over de schrijver (m/v) zelf. Want daar zit het eigenlijke pijnpunt in onze samenleving: de personencultuur, waar zoveel mensen blind in meegaan. Het wordt maar telkens en telkens herhaald, als een coca-cola-reclame die moet aanzetten om voortdurend de goesting op te wekken. Mensen wordt wijs gemaakt dat succes in het leven betekent dat je op tv komt, dat er over je geschreven wordt, dat je in  de ogen van anderen 'belangrijk' bent. Dan pas kan je spreken van een vervuld leven! Een misleiding, uiteraard! Maar probeer dat eens duidelijk te maken terwijl we overspoeld worden met beelden en open of verdoken boodschappen die ons via allerlei media-kanalen - en niet in het minst tv en internet- van het tegendeel willen overtuigen. Die ons dat compleet verdraaide wereldbeeld voorschotelen dat alles draait rond 'persoontjes'. Dat dát het hoogste ideaal is: je persoon op het podium gehesen krijgen, en jezelf daar vervolgens op weten te houden. Ik vind het vies. Jammer dat zoveel mensen het niet zien als een schrijver (m/v) gratuit voor zichzelf aandacht zoekt en niet voor het thema dat hij/zij toevallig misbruikt in zijn/haar roman.


dinsdag 7 juni 2016

Is er nood aan een deontologische code voor schrijvers?

Reactie op het boek 'Malva' van Hagar Peeters
Is er nood aan een deontologische code voor schrijvers?

Kan een schrijver zich zomaar het leven van anderen toe-eigenen omdat er in dat leven iets gebeurd is dat de schrijver interessant vond om het tot onderwerp van een boek te maken? Ik vind persoonlijk van niet. Tenzij, uiteraard, als de familie of betrokkenen daarom vragen, of als er een duidelijke familiale band is. Met het boek 'Malva' van Hagar Peeters is dit niet het geval.
Als schrijver kan je niet zomaar een leven van een onbekend iemand kapen om er het trauma uit te trekken en daarop vervolgens te focussen om er een semi-historische, vals-biografische fictieve roman rond te breien. Want één: de 'verbannen' dochter Malva was geen historisch figuur. Het is niet omdat je vader Pablo Neruda was, dat alle afstammelingen in eerste graad plots op het geschiedkundig podium kunnen worden geplaatst. Dat kan enkel na een historische verdienste, en bij mijn weten behoort Malva's leven niet tot deze categorie. En mocht ze wel als historisch figuur worden aanzien louter omwille van haar verwantschap met Neruda, dan is een roman niet gepast. Dan dien je Malva te benaderen vanuit een historisch-wetenschappelijke invalshoek, met inachtneming van álle facetten uit haar leven. En dus niet enkel het 'sensationele' stuk omtrent haar 'verbanning'. En in die gevallen heb je als schrijver zeker de toestemming nodig van de familie al is het maar om het leven te herbouwen vanuit meerdere bronnen.
Bovendien - punt twee- als het je echt te doen is om te beschrijven wat 'verbanning' doet met een jonge vrouw, waarom laat Hagar Peeters dan haar naam niet weg, uit respect voor haar leven? Integendeel; ze gebruikt het om een, opnieuw, sensationele aanklacht te doen tegen Pablo Neruda. '
Waarom verwierp deze grote literaire reus die opkwam voor zoveel menselijkheid en voor de zwakkeren in de samenleving zijn gebrekkige dochter?' Ik vind dit een beetje kies. Het getuigt van zin voor exploitatie daar niemand Peeters heeft gevraagd om dat relaas te brengen en zij ook geen intentie had een journalistiek en dus onpartijdig, neutraal stuk te brengen. Ik kan me daarom niet van de indruk ontdoen dat dit louter het standpunt van Peeters betreft en de waarheid waarschijnlijk genuanceerder in elkaar zit.
Hoewel schrijvers geen deontologische code hanteren, vind ik Peeters' manier van handelen op de één of andere manier impliciet deontologisch niet correct. Ik ben zelf groot voorstander om mythevorming rond bekende figuren te ontkrachten. Maar dit boek lijkt me een schrijver op zoek naar een onderwerp, op zoek naar inspiratie; misschien zelfs op zoek naar aandacht. Dan is elk been goed genoeg, ook al hangt er nauwelijks enig vlees aan.


Ik vind niet dat Peeters Malva en andere 'verzwegen kinderen van beroemdheden' een stem geeft, zoals ze beweert in een recent interview in DS Weekblad. Integendeel; ze gebruikt Malva om haar eigen stem, haar eigen visie over het onderwerp te laten weerklinken. En dat is een volslagen ander paar mouwen. Als schrijver moet je de keuze maken uit het één of het ander. Ofwel zet je de historische Malva neer in al haar complexiteit en vanuit meerdere hoeken bekeken, ofwel schrijf je fictie. Daar Malva slechts acht jaar is geworden, zo lees ik in het interview, dan is het eerste bijzonder moeilijk. De mix tussen realiteit en fictie waarvan Peeters zich bedient, doet de lezer geloven dat de ware Malva op z'n minst af en toe aan het woord is; wat uiteraard niet het geval is.
Hagar Peeters schept op deze manier een handige verwarring tussen de fictieve en reële Malva om een air van authenticiteit aan deze roman te geven. Ik kan me hierin niet vinden.
Als Peeters persé haar verhaal wil opkloppen, doe dat dan niet op de rug van een 'verwaarloosde' dochter van een beroemdheid. Want laat ons eerlijk blijven; hoe erg heeft de achtjarige Malva geleden om de afwezigheid van haar vader? Kreeg ze in haar 'verbanningsoord' Nederland niet de beste zorgen, zij het van haar moeder of van anderen die van haar hielden?
Je kunt mensen uit het verleden trouwens niet be- en veroordelen omwille van de waarden van nu. Pas recent wordt het belangrijk geacht dat de vader mee instaat voor de opvoeding van het kind. Dat was vroeger wel anders! De afwezige vader was eerder regel dan uitzondering, ook voor ondergetekende!
Daarom moet Neruda vanuit de heersende historisch-maatschappelijke context worden bekeken. En van daaruit kan er worden geoordeeld of hij al dan niet heeft 'gefaald' ten opzichte van de opvoeding van zijn dochter. En dan nog enkel maar als het bredere verhaal in context wordt gebracht; wat hier dus niet is gebeurd. 

woensdag 24 februari 2016

Oproep het vooral niet eens te zijn met de huidige gang van zaken wat betreft vluchtelingen

Beschamend, vind ik het, hoe vele van ons Westerlingen denken te moeten omgaan met de rest van de wereldbevolking. De bedrijven waar we kopen, zoeken wereldwijd naar de goedkoopste werkkrachten zodat wij kunnen blijven genieten van lage prijzen. Arbeiders die vaak werken onder minder dan plezierige omstandigheden, en minstens in afwezigheid van de sociale rechten die we zelf zo belangrijk vinden. Het is uiteraard aan de bedrijven om hun verantwoordelijkheid hierin op te nemen. Wees dan eerlijk als de mensen die ginder uit de boot vallen, hun geluk elders, bij ons, gaan zoeken. Bovendien dumpen we een groot deel van ons afval in ontwikkelingslanden die dan tegen hongerlonen wordt gestript op zoek naar waardevolle grondstoffen. En voeren we niet onze overschotten tegen dumpingprijzen uit naar deze landen waardoor hun lokale economie crasht? En wat met onze historische schuld toen we de kolonies leegroofden in onze honger naar grondstoffen? En worden vele landen niet nog steeds leeg geroofd door firma's met hoofdzakelijk Westerse aandeelhouders?
Op een dag zullen deze economieën zich ook ontwikkelen. Dat is nu al te zien. En zullen zij zich verzetten tegen deze behandeling van Westerse landen daar ze niet meer zo afhankelijk zullen zijn van ons. En zullen zij hun grenzen misschien voor ons sluiten omdat ze ons Westerlingen zonder onderscheid zullen markeren als harteloze individuen die enkel rekening houden met het eigenbelang. Daarom deze oproep om te laten horen dat we het niet allemaal eens zijn met deze politiek van uitsluiting! Daarom ook een eerste voorzichtige oproep om de mogelijkheid van wereldwijde open grenzen als concept een kans te geven, daar dat het enige menswaardige is op lange termijn. Vanuit dat kader gedacht, zullen de praktische oplossingen zich dan wel vanzelf aandienen.